Cảnh báo ‘amip ăn não người’ từ nước muối nhỏ mũi tự pha


[VnExpress, 31/8/2012] – Có ít nhất 2 bệnh nhân ở Mỹ đã tử vong sau khi dùng dung dịch nước muối tự pha để súc rửa mũi, theo báo cáo mới nhất từ một cuộc điều tra các ca tử vong của Trung tâm Kiểm soát và Phòng bệnh Mỹ.

Nạn nhân đã qua đời là một người đàn ông 28 tuổi và một phụ nữ 51 tuổi sống tại Louisiana (Mỹ), được báo cáo là có sử dụng nước muối để rửa xoang. 

Kết quả kiểm nghiệm mẫu nước sinh hoạt gia đình của các bệnh nhân trên cho thấy tất cả đều có “amip ăn não người” (tên khoa học là Naegleria fowleri), một loài vi sinh vật đơn bào nguy hiểm có thể chui vào mũi người và xâm nhập vào não gây tử vong. Các nhà nghiên cứu tin rằng khi các nạn nhân dùng nước máy chưa qua khử trùng để pha dung dịch nước muối nhỏ vào mũi, đã vô tình “mở đường vô điều kiện” cho “amip ăn não người” di chuyển vào não bộ.

Súc rửa mũi bằng nước muối để làm thông xoang và phòng bệnh mũi xoang là một phương pháp rất phổ biến ở Ấn Độ và nhiều nước Nam Á. Từ đầu tháng Tám, Cục Quản lý Dược và Thực phẩm Mỹ đã cảnh báo không nên sử dụng phương pháp súc rửa mũi này bởi trong nước muối có thể chứa Naegleria fowleri và các loại vi khuẩn khác. Trên thực tế nếu vi khuẩn đi vào cơ thể bằng đường tiêu hóa thì acid ở ruột có thể tiêu diệt được vi khuẩn, song khoang mũi và xoang lại không hề có khả năng phòng vệ như thế.

Nói về hoạt động của vi khuẩn Naegleria fowleri, Jonathan Yoder, một nhà dịch tễ học làm việc tại Trung tâm Kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết, “amip ăn não người” khi xâm nhập vào não người sẽ cư ngụ ở môi trường chất lỏng bên trong hộp sọ. Sau đó “quái vật” sẽ bắt đầu nhân lên rồi ăn các tế bào não và giết vật chủ chỉ trong vài ngày.

“Đây là một điều kiện rất hiếm hoi nhưng chắc chắn là thảm họa cho bệnh nhân và gia đình họ”, Jonathan phát biểu trên Reuters Health.

Dấu hiệu nguy hiểm được ghi nhận lần đầu tiên vào tháng 6/2011 khi một người đàn ông ở miền Nam Louisiana đột nhiên thấy nhức đầu như búa bổ, lưng đau ê ẩm, cổ như cứng lại và nôn mửa liên tục.

Ngày hôm sau, bệnh nhân được đưa đến một bệnh viện ở New Orleans trong tình trạng nguy kịch và sốt cao. Nhận thấy có một áp lực rất lớn lên hệ thống thần kinh trung ương của bệnh nhân, các bác sĩ đã lấy nước tủy sống trong não kiểm tra thì dịch não tủy bắn ra hơn 5 cm.

Được tiêm kháng sinh mạnh nhưng người đàn ông đã bị chết não vào ngày 6/6 năm ngoái, chỉ 3 ngày sau khi phát bệnh. Trường hợp này đã được trung tâm CDC báo cáo trên tạp chí về các bệnh truyền nhiễm.

Một trường hợp khác được ghi nhận xảy ra chỉ sau đó vài tháng. Một phụ nữ từ phía Bắc Louisiana đã được cấp cứu bằng trực thăng đến bệnh viện sau 3 ngày sốt cao và nôn mửa. Bệnh nhân này cũng có triệu chứng tê cứng cổ, hôn mê và qua đời ngày 2/10/2011 sau 5 ngày nằm viện.

Trung tâm Kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh Mỹ sau khi xét nghiệm mẫu mô kết luận cả hai trường hợp bệnh nhân trên đều chết vì viêm não màng não do “amip ăn não người” gây ra. “Amip phải được đưa vào mũi mới có thể di chuyển lên não bộ. Nó không phải là loài ký sinh trùng điển hình làm hại con người. Nó rất thích sống trong môi trường tự nhiên”, nhà dịch tễ học Jonathan nói.

Trước đó CDC chỉ ghi nhận một vài trường hợp nhiễm amip mỗi năm. Hầu như tất cả bệnh nhân bị nhiễm đều có liên quan đến việc bơi lội trong hồ nước công cộng hoặc dùng một loại nước chưa diệt khuẩn khác. Gia đình và bạn bè của những người quá cố cho biết khoảng vài tuần trước khi ca bệnh chết người xảy ra, các nạn nhân đều không tiếp xúc với nước sinh hoạt ở nhà.

Muối không đủ để diệt sạch vi khuẩn

Cũng theo Jonathan Yoder, 2 bệnh nhân tử vong ở Louisiana là những trường hợp đầu tiên nhiễm Naegleria fowleri từ hệ thống nước máy sinh hoạt gia đình được cung cấp bởi nhà máy nước trực thuộc trung ương. Nhà nghiên cứu dịch tễ học cho biết, ông không thể tìm ra nguyên nhân làm thế nào mà khuẩn amip có thể thâm nhập vào hệ thống nước, bởi xét nghiệm mẫu nước từ nhà máy xử lý ở đầu nguồn không thấy loài vi sinh vật này.

Tuy nhiên nghiên cứu của CDC cho thấy chỉ cần một lần Naegleria fowleri xâm nhập vào hệ thống ống nước thì nó có thể tồn tại lâu dài ở đó. Ngay cả khi cho muối vào nước cũng không chắc chắn loại bỏ hết vi khuẩn. “Chúng tôi thấy rằng muối có thể giết chết vi khuẩn nhưng phải mất thời gian dài khoảng 18 tiếng đồng hồ”, Jonathan nói.

Sau vụ việc này các quan chức y tế Mỹ khuyên người dân muốn súc rửa mũi bằng nước muối thì nên dùng nước vô trùng hoặc nước cất mua trong các cửa hàng; hoặc nước máy đun sôi ít nhất 3 phút để nguội. Cũng có thể dùng nước đã qua một bộ lọc với kích thước lỗ lọc không quá 0,001 mm.

Thi Trân

‘Amip ăn não người’ cướp mạng sống một thanh niên

Anh Hữu, 25 tuổi, ngụ Phú Yên, tạm trú tại Bình Thạnh, TP HCM, tử vong sau một ngày nhập viện. Kết quả xét nghiệm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới cho thấy anh mắc phải loại “amip ăn não người”.

Làm nghề bán đậu phộng (lạc) dạo suốt hai năm nay tại TP HCM, vào giữa tháng bảy về quê dự đám cưới người thân, anh Hữu cùng bạn bè lặn bắt trai ở một cái bàu (một dạng ao hồ rộng lớn) gần nhà. Trở lại Sài Gòn, ngày 30/7, anh Hữu lên cơn sốt, nhức đầu, tự mua thuốc uống nhưng không khỏi.

Tối cùng ngày, anh Hữu đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định với biểu hiện nhức đầu, lơ mơ. Chọc dịch não tủy, các bác sĩ nghi ngờ bệnh nhân đã nhiễm một loại amip chưa thể xác định cụ thể nên chuyển qua Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới điều trị.

Tại đây, bệnh nhân sốt 39oC, lơ mơ, cổ cứng, thở nhanh 30 lần một phút. Bác sĩ Nguyễn Hoan Phú – Phó khoa nhiễm Việt – Anh cho biết, kết quả xét nghiệm soi dịch não tủy không thấy có vi trùng lao hay vi nấm gây viêm màng não nhưng lại có sự hiện diện của một loại amip. Sau đó, bệnh nhân vẫn sốt cao 40-41oC, suy hô hấp, xuất huyết tiêu hóa và rơi vào tình trạng hôn mê sâu. Đến 23h ngày 31/7, bệnh nhân nhiều lần bị ngưng tim đột ngột, tử vong.

Theo bác sĩ Phú, sau khi anh Hữu tử vong, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới tiếp tục làm nhiều xét nghiệm và kết quả xét nghiệm sinh học phân tử PCR cho thấy bệnh nhân chết do “amip ăn não người” tấn công. Đây là trường hợp đầu tiên được Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới phát hiện bị nhiễm “amip ăn não người”.

Amip – vi sinh vật nguy hiểm

Các bác sĩ cho biết, “amip ăn não người” là loài vi sinh vật đơn bào đáng sợ, có tên khoa học là Naegleria fowleri. Nhờ sở hữu trên 15.700 gen mã hóa protein, “amip ăn não người” có thể tồn tại trong tự nhiên ở 3 hình thái. Chúng thường săn đuổi và ăn vi khuẩn giống như các loại amip, hoặc cũng có thể chuyển sang dạng trùng roi để bơi đi tìm môi trường thuận lợi hơn; thậm chí “biến” thành dạng bào nang nếu gặp điều kiện khắc nghiệt. Chính vì khả năng biến hình linh hoạt này mà Naegleria fowleri rất khó bị tiêu diệt, có thể tồn tại dai dẳng ở những nơi ấm và ẩm ướt.

Theo bác sĩ Phú, “amip ăn não người” phát triển mạnh ở những vùng nước ngọt ấm áp như: ao, hồ, sông, suối… vào mùa hè; thậm chí là hồ bơi không được vệ sinh, sát khuẩn. Chúng xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi, di chuyển theo các sợi thần kinh khứu giác thông qua sàn sọ để lên não. Điều nguy hiểm là amip này có thể vượt qua mọi khâu lọc khử trùng, nhiễm vào hệ thống nước sinh hoạt của các gia đình. May mắn, amip này không gây bệnh thông qua uống nước, trừ khi súc miệng mà nước nhiễm amip xộc lên mũi.

Sau khi nhiễm “amip ăn não người” 1-14 ngày, các triệu chứng khởi đầu của bệnh sẽ xuất hiện: nhức đầu, buồn nôn, sốt, cứng cổ, xuất hiện ảo giác, thậm chí mất khả năng kiểm soát hành vi. Các triệu chứng thứ phát có thể đi kèm như: lú lẫn, u ám, thiếu tập trung, cơn co giật. Sau đó, bệnh diễn tiến nhanh chóng và nguy cơ tử vong rất cao, thường xảy ra từ 7 đến 14 ngày sau khi mắc bệnh. Các triệu chứng ban đầu này dễ nhầm với viêm não do vi khuẩn hoặc vi rút nên việc chẩn đoán rất khó khăn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh Mỹ (CDC), bản năng của loại ký sinh trùng này không hoạt động để tấn công người và chúng chủ yếu ăn vi khuẩn. Tuy nhiên, khi nhiễm vào não, chúng nhân lên nhanh chóng và bắt đầu ăn tế bào não để tồn tại. Nếu bị nhiễm, nạn nhân chắc chắn sẽ bị viêm màng não.

Bệnh “amip ăn não người” được hai bác sĩ M. Fowler và R.F. Carter lần đầu tiên mô tả ở Australia vào năm 1965. Năm 1966, ông Fowler đặt tên cho loại amip này là Naegleria fowleri. Cho đến nay, khoảng 150 ca bệnh đã được xác định trong nhiều quốc gia và chỉ có một ca được cứu sống vào năm 1978.

Các quốc gia từng ghi nhận các ca bệnh “amip ăn não người”:

Mỹ: Giai đoạn năm 1937-2007 có 121 nạn nhân tử vong. Các năm 2001-2011 đã có 35 ca tử vong được báo cáo; trong đó đến 32 ca tiếp xúc với nguồn nước ở khu vui chơi giải trí.

New Zealand: Năm 1968-1978 có 8 trường hợp tử vong sau khi các nạn nhân bơi trong một hồ nước ấm ở khu vực Waikato.

Pakistan: 2 bệnh nhân nam 39 tuổi và 54 tuổi tử vong vào năm 2010.

Tiệp Khắc cũ: Năm 1962-1965 ghi nhận 16 bệnh nhân chết vì viêm não – màng não cấp do tắm trong một bể bơi.

Theo Phụ nữ TP HCM

Advertisements
This entry was posted in Bệnh hệ thần kinh and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s